Garvita Odia
ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିରେ ଦେବସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ସ୍ଥାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶେଷ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିରେ ପାଳିତ ଏହି ପବିତ୍ର ଉତ୍ସବକୁ ସ୍ନାନଯାତ୍ରା ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତ୍ତି—ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର, ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା ଓ ସୁଦର୍ଶନ—ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନୀତିନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନବେଦୀରେ ବିଜେ କରି ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି। ଏହି ଉତ୍ସବ କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ କ୍ରିୟା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତି, ଭକ୍ତିଭାବ ଓ ଦେବନୀତିର ଅଦ୍ଭୁତ ସଙ୍ଗମ।
ଦେବସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ପରମ୍ପରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଚୀନ। ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକରେ, ବିଶେଷତଃ ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ, ବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣ, ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଏହି ସ୍ନାନ ନୀତିର ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ। ଏହା ସହିତ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପରମ୍ପରାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସଂପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି। ଲୋକମାନଙ୍କ ଧାରଣା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଦିନ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ପାପମୋଚନ ଓ ପୁଣ୍ୟଲାଭ ହୁଏ।
ସ୍ନାନଯାତ୍ରାର ମୁଖ୍ୟ ମନଲୋଭା ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଛି 108 ଘଟ କିମ୍ବା 108 କଳସୀ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଦେବମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ସୁନାକୂଅରୁ ଆଣାଯାଇଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ଜଳକୁ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଓ ନୀତିନିୟମ ସହିତ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ସ୍ନାନ ପରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ସାଧାରଣତଃ ଗଜବେଶରେ ସଜ୍ଜିତ କରାଯାଏ, ଯାହା ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦୃଶ୍ୟ।
ଏହି ଦିନର ଆଉ ଗୋଟିଏ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ହେଉଛି ପହଣ୍ଡି ବିଜେ। ମହାପ୍ରଭୁମାନେ ଭକ୍ତ ଓ ସେବାୟତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଉତ୍ସାହର ସହ ପାଳିତ ଭାବରେ ସ୍ନାନମଣ୍ଡପକୁ ଅଣାଯାନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଘଣ୍ଟ, ଶଙ୍ଖ, ମହୁରୀ ଓ କୀର୍ତ୍ତନର ଧ୍ୱନିରେ ସମଗ୍ର ପୁରୀ ପବିତ୍ରତାରେ ଭରିଯାଏ। ଲକ୍ଷାଧିକ ଭକ୍ତ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ଦେଖିବାକୁ ପୁରୀକୁ ଆସନ୍ତି, ଯାହାକି ଏହାକୁ ରାଜ୍ୟର ଏକ ବଡ଼ ଧାର୍ମିକ ସମାବେଶରେ ପରିଣତ କରେ।
ସ୍ନାନ ପରେ ଦେବତାମାନେ କିଛିଦିନ ପାଇଁ ଅଣସର ଘରେ ରହନ୍ତି ବୋଲି ପରମ୍ପରା ରହିଛି। ଏହି ସମୟକୁ ଅଣସର କାଳ କୁହାଯାଏ। ଭକ୍ତମାନେ ମନେ କରନ୍ତି ଯେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ ଦେବତାମାନେ ଅସୁସ୍ଥ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ବିଶ୍ରାମ ନିଅନ୍ତି। ଏହି ଅବଧିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ କରାଯାଏ ନାହିଁ। ପରେ ନବଯୌବନ ଦର୍ଶନ କିମ୍ବା ନେତ୍ରୋତ୍ସବ ମାଧ୍ୟମରେ ମହାପ୍ରଭୁ ପୁନର୍ବାର ଭକ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସନ୍ତି।
ଦେବସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ମୂଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ। ଏହା କେବଳ ପୁରୀର ଏକ ଆନୁଷ୍ଠାନ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଶା ଓ ଜଗନ୍ନାଥ ଭକ୍ତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଅବସର। ଏହି ଉତ୍ସବ ଭକ୍ତି, ଶୃଙ୍ଖଳା, ପରମ୍ପରା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାକୁ ଏକାତ୍ମ କରେ। ତା ସହିତ ରଥଯାତ୍ରାର ପୂର୍ବଭୂମିକା ଭାବରେ ସ୍ନାନଯାତ୍ରା ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମନେ ଅଧିକ ଉତ୍କଣ୍ଠା ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ଆଜିର ସମୟରେ ଏହି ପରମ୍ପରାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ସଜୀବ ରଖିବା ପାଇଁ ଶୃଙ୍ଖଳାବଦ୍ଧ ପରିଚାଳନା, ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଓ ଭକ୍ତସୁବିଧା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ତଥାପି, ଦେବସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ମୂଳ ଭାବନା ରହିଛି—ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନ, ଏବଂ ସମାଜକୁ ଏକତାର ସୂତ୍ରରେ ବାନ୍ଧି ରଖିବା। ଏହି ପବିତ୍ର ଦିନ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ଅମୂଲ୍ୟ ଐତିହ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରାଏ ଏବଂ ପିଢ଼ୀ ପରେ ପିଢ଼ୀକୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଯାଏ।
ଶ୍ରୀମତୀ ଗୀତାଞ୍ଜଳୀ ଗନ୍ତାୟତ,
ଅର୍ଥନୀତି ଅଧ୍ୟାପିକା
ଜୀବନ ଜ୍ୟୋତି ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ, ରାଇକିଆ, କନ୍ଧମାଳ
ଦୂରଭାଷ : ୯୪୩୮୩୪୨୮୮୮
